વીર મોખડાજી ગોહીલની કથા : અખંડ સાહસની અમર વારસા

ભારતના ઇતિહાસમાં અનેક શૂરવીરો ઊભા થયા છે, જેમણે પોતાના સાહસ અને બલિદાનથી દેશ અને સમાજનું ગૌરવ વધાર્યું છે. એમાં એક પ્રખ્યાત નામ છે વીર મોખડાજી ગોહીલ. મોખડાજી માત્ર યુદ્ધવીર નહોતા, તેઓ ન્યાયપ્રિય, દયાળુ અને પ્રજાના હિત માટે જીવતા સાચા રક્ષક હતા.

ગોહીલ વંશના મૂળસ્થાપક સેજકજીના પુત્ર રાણોજીએ રાણપુર વસાવી ત્યાં પોતાની રાજધાની બનાવી. પરંતુ ઈ.સ. 1308-09 દરમિયાન મુસ્લિમો સામેના યુદ્ધમાં રાણોજી શહીદ થયા. ત્યારબાદ તેમના પુત્ર મોખડાજી રાજગાદીએ બિરાજમાન થયા.

મોખડાજીએ પહેલા વાળા રાજપૂતો પાસેથી ભીમડાદ કબજે કર્યો અને પછી કોળીઓ પાસેથી ઉમરાળા જીતીને પોતાની પ્રથમ ગાદી ઉમરાળામાં સ્થાપી. ત્યાર પછી ખોખરા પર વિજય મેળવી તલવારની શક્તિથી ઘોઘામાંથી મુસ્લિમોને ખદેડી કાઢ્યા. પછી બારૈયા કોળીઓ પાસેથી પીરમબેટ જીતી ત્યાં પોતાની નવી રાજગાદી સ્થાપી અને તેને પોતાનું નિવાસ સ્થાન બનાવ્યું.

વધુ વાંચો: ખોડિયાર માતાની અદ્ભુત ગાથા: જાણો પ્રાગટ્યથી લઈને ‘ખોડિયાર’ નામની પાછળની રહસ્યમય કથા

વીર મોખડાજી ગોહીલની શૌર્યગાથા

“ધડ ધીંગાણે જેના માથડા મસાણે,
એનો પાળિયો થઈને પૂજાવું રે…
ઘડવૈયા મારે ઠાકોરજી નથી થાવું…”

કવિ દાદની આ અવિસ્મરણીય પંક્તિઓને પોતાના પડછંદ કંઠે ગાતા લોકકવિઓ ભાંગતી રાત સુધી મોખડાજીના પરાક્રમનું ગાન કરતા થાકતા નથી. એવા શૂરવીર પુરુષની વીરગતિની વાર્તા લખતી વેળાએ કલમ કદી થાકી નહીં એ જ નવાઈ.

સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ અને કાઠિયાવાડમાં એવું ગામ શોધવું મુશ્કેલ છે જ્યાં મોખડાજીની શૌર્યકથા લોકોના કાને ન પહોંચી હોય.

ઇતિહાસના પાનાં પર અમર થયેલા મોખડાજીના દાદા સેજકજી ગોહીલ. એ જ સેજકજીએ સેજકપુર નામે ગામ સ્થાપ્યું. તેમના દીકરા રાણાજીએ ધંધૂકા પાસે રાણપુર વસાવ્યું. એ જ રાણાજી ગોહીલના કુળદીપક તરીકે મોખડાજીનો જન્મ થયો.

ઈ.સ. 1308-09નો સમય. યુવાન મોખડાજી ઘોડા પર સવાર થઈ પોતાના સાથીઓ સાથે જઈ રહ્યા હતા. દૂર દરિયામાં દેખાતા એક સુંદર ટાપુ તરફ તેમની નજર ગઈ. મોખડાજીએ પૂછ્યું કે આ કયું ટાપુ છે.

સાથીઓએ જવાબ આપ્યો – “બાપુ, એ પીરમબેટ છે. ત્યાં સુધી ગયેલો કોઈ પાછો ફર્યો નથી. ત્યાં એક વિકરાળ ડાલામથ્થો સિંહ વસે છે.” આ સાંભળી મોખડાજીનું યુવાન લોહી ઉકળે છે. તેઓ તલવારની મૂઠ પકડીને વચન આપે છે – “જે દરબારી છે તેને સીમાડાની જરૂર નથી. મને પીરમબેટ જવું જ છે. જલ્દી નાવ તૈયાર કરો.”

સાથીઓ નાવ લઈને પીરમબેટ પહોંચે છે. એ સમયે સૂર્યાસ્ત થાય છે. એક બાજુ રાતનું અંધારું ઘેરાય છે તો બીજી બાજુ સિંહની ડણકુ વધી રહી છે. દરિયાનો ઘૂઘવાટ વાતાવરણને ભયાનક બનાવે છે. એ ટાણે મોખડાજી અને તેમના માણસોનું આગમન સિંહને સહન ન થયું. એની ડણકુ ભૂખી ત્રાડોમાં ફેરવાઈ જાય છે.

અચાનક જ વિકરાળ સિંહ મોખડાજી પર હુમલો કરે છે. સાથીઓ ભય પામી જમીન પર માથું નાખી બેસી જાય છે. મોખડાજી સિંહની તરાપ ઝીલી લે છે, પણ એની થપાટથી તેમનો ડાબો હાથ ખભાથી છૂટી જાય છે. છતાં, મોખડાજી જમણા હાથની તલવાર તાણે છે. ક્ષણોમાં જ તલવારના પ્રહારે ડાલામથ્થો બે ટુકડામાં વિભાજિત થઈ જાય છે. સિંહનું લોહી છલકાય છે અને મોખડાજીના શરીરને તિલક કરે છે. પીરમબેટની ભૂમિ પણ લાલ રંગમાં રંગાઈ જાય છે.

સાથીઓ હવે મોખડાજીને વખાણવા ઉભા થાય છે, પરંતુ મોખડાજી ગુસ્સે બોલે છે – “મને એવા નામર્દ સાથીઓની જરૂર નથી. જે દોડ્યા હતા, એ જ રસ્તે ચાલો. મારે તમારું મોઢું જોવું નથી.”

પછી મોખડાજી પીરમબેટમાં ગાદી સ્થાપે છે અને ગોહીલ કુળની ધજાને ફરકાવે છે. તે સમયે ખંભાત બંદર વેપાર માટે જાણીતું હતું. દરિયાઈ માર્ગે ચાંચિયાઓ વેપારીઓને લૂંટતા હતા. મોખડાજી વેપારીઓને સુરક્ષા આપતા અને બદલામાં તેઓ કર ચુકવતા. દરિયામાં વહાણોના રક્ષક તરીકે ઉભા હોવાથી વેપારીઓએ તેમને “મોખરાજી” કહી સંબોધ્યા. પછી આ નામ “મોખડાજી” તરીકે પ્રચલિત થયું.

ધીરે ધીરે મોખડાજીનું સામ્રાજ્ય મજબૂત બન્યું. જળમાર્ગે પસાર થનારને તેમની પાસે કર ચૂકવ્યા વિના પસાર થવું મુશ્કેલ બન્યું. દિલ્હીની સલ્તનતના વહાણો પણ આ માર્ગે આવતા. કરમાંથી બચવા માટે મહમદ તુઘલક પોતાના સેનાપતિને પીરમબેટ જીતવા મોકલે છે. બંને વચ્ચે જંગ થાય છે અને મોખડાજીની નૌસેનાએ સેનાપતિને પરાજય આપ્યો.

હારી ગયેલા તુઘલક ખુદ વિશાળ સૈન્ય સાથે ઘોઘા આવે છે. મહિનાઓ સુધી યુદ્ધનો નિર્ણય ન થાય. તુઘલક પીરમબેટને અનાજ-પાણીથી વંચિત કરે છે. ચાર મહિના સુધી પ્રજા ટકી રહે છે, પરંતુ અછત વધી જાય છે. પ્રજાનું દુઃખ જોઈ મોખડાજી રાત્રે ઘોઘા પહોંચે છે અને તુઘલક સામે વીરતાથી ટક્કર આપે છે.

અંતે મોખડાજી નક્કી કરે છે કે હવે આખરી યુદ્ધ કરવું જ છે. એક સવારે તેઓ કેસરી વસ્ત્રો પહેરી થોડા સૈનિકો સાથે તુઘલકની સેનાને ઘેરા હુમલા કરે છે. બેધારી તલવાર સાથે મોખડાજી હજારો સૈનિકોને ઠાર કરે છે. તેઓ તુઘલકના ભાણેજ અને સેનાપતિને પણ મારી નાખે છે.

પરાજિત તુઘલક સમાધાનનું નાટક કરે છે અને મોખડાજીને મંત્રણા માટે બોલાવે છે. પરંતુ દગાથી મોખડાજીને ઘેરી લે છે. મોખડાજી અડીખમ લડે છે. સૈનિકો પથ્થરમારો કરે છે. એક પથ્થર વાગે છે અને મોખડાજી પડી જાય છે. છતાં તેઓ ઊભા થાય છે ત્યારે શત્રુઓ તેમનું માથું કાપી નાખે છે.

અજબ દૃશ્ય સર્જાય છે – માથા વગરનું મોખડાજીનું ધડ બેધારી તલવાર લઈને લડતું રહે છે. સેંકડો દુશ્મનોના માથા વાઢી નાખે છે. તુઘલકની સેના હેરાન થઈ ભાગી જાય છે. ધડ સતત ત્રીસ કિલોમીટર સુધી દુશ્મનોનો પીછો કરે છે.

કહેવાય છે કે ભેસુડી ગામે એક બાળાએ ગળાનો દોરો ફેંકી ધડને શાંત કર્યો. ખદરપરની સીમામાં જ્યાં ધડ પડ્યું, ત્યાં આજે પણ મોખડાજીની દેરી છે. લોકો ત્યાં પૂજા કરે છે.

મોખડાજીનું અદભુત શૌર્ય તુઘલકને ઘણા દિવસો સુધી ઊંઘવા દીધું નહીં. લોકકથા કહે છે કે તેમનું ધડ આખા આઠ દિવસ સુધી લડતું રહ્યું.

રંગ છે આવા વીર ગરાસીયા ને
જય હો વીર મોખડાજી ગોહિલ ની

માથું પડિયું ઘોઘાને પાદરે રે લોલ..!
ધડ ધિંગાણે મચાવે ઘમસાણ રે…
મરવા હાલ્યો છે ગોહિલ મોખડો રે લોલ…!!!

આ પણ જુઓ: “વીરપુર જલારામ મંદિર: ભક્તિ, ઇતિહાસ અને ચમત્કારોની અજાણી વાતો”