ખોડિયાર માતાની અદ્ભુત ગાથા: જાણો પ્રાગટ્યથી લઈને ‘ખોડિયાર’ નામની પાછળની રહસ્યમય કથા

ખોડિયાર માતા હિન્દુ ધર્મની અદભુત દેવી છે, જેમની ગાથા શ્રદ્ધા, ચમત્કાર અને લોકવિશ્વાસથી ભરેલી છે. માતાનું પ્રાગટ્ય એક અનોખી ઘટના માનવામાં આવે છે. માન્યતા મુજબ, ખોડિયાર માતાએ પોતાના ભક્તોને સંકટમાંથી બચાવવા અને તેમના દુઃખ દૂર કરવા અવતાર ધારણ કર્યો હતો. માતાના જન્મની સાથે અનેક ચમત્કારીક ઘટનાઓ જોડાયેલી છે, જેના કારણે લોકો આજે પણ તેમને શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે.આજે પણ લાખો ભક્તો ખોડિયાર માતાના મંદિરોમાં જઈને આશીર્વાદ લે છે. ખાસ કરીને ગુજરાતમાં તેમનો અતિશય પ્રભાવ છે અને દરેક તહેવારમાં માતાની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવામાં આવે છે. ખોડિયાર માતાની આ ગાથા માત્ર ધાર્મિક નથી, પરંતુ ભક્તો માટે આશા, શક્તિ અને વિશ્વાસનો અખૂટ સ્ત્રોત છે.

ખોડિયાર માતાની અદ્ભુત ગાથા

શ્રી ખોડિયાર માતાજીનાં અવતરણ વિશે જે કથા સાંભળવામાં આવે છે તે પ્રમાણે મહાદેવનાં આશીર્વાદથી લગભગ ૧૨૦૦ વર્ષ પહેલાં મા ખોડલનો જન્મ થયો હતો. આ ઘટના ૯મી થી ૧૧મી સદી વચ્ચેની માનવામાં આવે છે. ભાવનગર જિલ્લાના બોટાદ તાલુકાના રોહિશાળા ગામમાં મામડિયા નામના એક ચારણ રહેતા હતા. તેઓ વ્યવસાયે માલધારી હતાં અને ભગવાન શિવનાં ઘનિષ્ઠ ભક્ત હતાં. તેમનાં પત્ની દેવળબા પણ અત્યંત માયાળુ તથા ઈશ્વરીય ભાવનામાં લીન હતાં. માલધારી હોવાને કારણે એમને ગાય-ભેંસોનું ઘણું ધન હતું, પરંતુ સંતાનસુખ ન મળતાં દેવળબાને ઘણી વેદના થતી. તેમ છતાં મામડિયા અને દેવળબા બંન્ને દયાળુ અને પરોપકારી હતા. એમનાં ઘરનાં દ્વારેથી કોઈ ભીખારી કે મહેમાન ભૂખ્યા પાછા ફરતા ન હતા – આ તેમનો અડગ નિયમ હતો.

તે જ સમયગાળા દરમિયાન ભાવનગર જિલ્લાના વલ્લભીપુરમાં શિલાદિત્ય નામનો રાજા સત્તા ચલાવતા હતા. રાજા અને મામડિયા ચારણ વચ્ચે ગાઢ મિત્રતા હતી. રાજમહેલમાં મામડિયાની હાજરી વિના રાજાને ખામી અનુભવાતી. પરંતુ રાજદરબારમાં કેટલાક ઈર્ષાળુ લોકો હતાં, જેમને આ મિત્રતા કદી જમતી ન હતી. એક દિવસ ચાલાકીથી રાજાના મનમાં એવુ ભરી દેવામાં આવ્યું કે મામડિયો નિસંતાન છે, તેના મોં જોવાથી અપશુકન થાય છે અને આવું ચાલતું રહેશે તો રાજ પણ જોખમમાં પડશે. થોડા દિવસો બાદ મામડિયા રોજની જેમ સવારે મહેલે પહોંચ્યા. ત્યારે રાજાએ મનમાં ભરાયેલી ખોટી વાતોથી પ્રભાવિત થઈને, એક જ વાક્ય બોલ્યા – “મિત્રતા હવે પૂરી થઈ ગઈ.” એમ કહી રાજા અંદર ચાલ્યા ગયા. પાછળથી સાચી વાત જાણતાં મામડિયા ખૂબ દુઃખી થયા.

રાજાના વર્તન બાદ જ્યાં પણ મામડિયા જતા ત્યાં લોકો તેમને ઉપહાસ કરતાં. આથી તેઓ તૂટીને પોતાના ગામ પાછા આવ્યા અને પત્નીને બધું જણાવી દીધું. દુઃખી થઈ મામડિયાએ ભગવાન શિવના શરણમાં જવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે શિવલિંગ સામે પ્રણ લઈને કહ્યું કે જો પ્રભુ તેમની પ્રાર્થના સ્વીકારશે નહીં તો પોતાનું મસ્તક કપીને અર્પણ કરશે. દિવસો સુધી ભક્તિ કર્યા બાદ જ્યારે કોઈ સંકેત ન મળ્યો ત્યારે મામડિયા ખરેખર તલવારથી શિર ઉતારવા લાગ્યા. એ ક્ષણે જ ભગવાન શિવ પ્રગટ થયા અને તેમને આશીર્વાદ આપ્યો કે પાતાળલોકનાં નાગદેવની પુત્રીઓ અને પુત્ર તેમના સંતાનરૂપે જન્મ લેશે. આથી મામડિયા આનંદિત થયા અને ઘરે જઈ પત્નીને વાત કરી. ભગવાનનાં જણાવ્યા મુજબ દેવળબાએ મહા સુદ આઠમે દિવસે આઠ ખાલી પારણા ગોઠવ્યા. તેમાં સાત નાગણીઓ અને એક નાગ આવી પહોંચ્યા અને તરત જ માનવી સ્વરૂપે પરિણમી ગયા. એમ મામડિયા દંપતીને સાત પુત્રીઓ તથા એક પુત્ર મળ્યા. કન્યાઓનાં નામ રાખવામાં આવ્યા – આવડ, જોગડ, તોગડ, બીજબાઈ, હોલબાઈ, સાંસાઈ, જાનબાઈ અને પુત્ર મેરખિયો.

આ પણ જુઓ: ધનતેરસ કયારે છે 2025? શુભ પૂજા, શુભ મુહૂર્ત, ખરીદી અને ધાર્મિક મહત્વની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં શક્તિની આરાધના પ્રાચીન પરંપરા છે. અંબાજી, સરસ્વતી, લક્ષ્મી, પાર્વતી, મહાકાળી, ખોડિયાર, હોલમાતા, બહુચર, ગાયત્રી, ચામુંડા, હિંગળાજ, ભવાની, આશાપુરા, મેલડી, મોમાઈ, નાગબાઈ, હરસિદ્ધિ, ઊમિયા વગેરે અનેક દેવીઓનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન થાય છે. તેમાં માનવદેહમાં અવતરીને દેવી સ્વરૂપે પૂજાતી શક્તિઓમાંની એક ખોડિયાર માતાજી છે. તેઓ ચારણ કુળમાં જન્મેલા. પિતાનું નામ મામડિયા (મામૈયા) અને માતાનું નામ દેવળબા (મીણબાઈ) હતું. માતાજી સાત બહેનો અને એક ભાઈ હતાં – આવડ, જોગડ, તોગડ, બીજબાઈ, હોલબાઈ, સાંસાઈ, જાનબાઈ (ખોડિયાર) અને ભાઈ મેરખિયો.

ખોડિયાર માતાજીનો જન્મ મહા સુદ આઠમે થયો હોવાથી એ દિવસે દર વર્ષે ખોડિયાર જયંતિ ઉજવાય છે. ભારતમાં માતાજીના ભક્તોની સંખ્યા ખૂબ મોટી છે. લેઉવા પટેલ, ગોહિલ, ચુડાસમા, ચૌહાણ, પરમાર રાજપૂત, કારડિયા રાજપૂત, કામદાર, ખવડ, જળુ, બ્રાહ્મણ, ચારણ, બારોટ, ભરવાડ, હરિજન, રબારી સહિતના લોકો કુળદેવી સ્વરૂપે એમની પૂજા કરે છે. ખાસ કરીને ચુડાસમા રાજપૂતો ભાલપ્રદેશના ગોરાસુ ગામે ખોડિયાર માતાના મંદિરે બાધા આખડી છોડવા જાય છે. ગુજરાતમાં અનેક સ્થળોએ માતાજીનાં સ્થાનકો છે. ગુજરાતના અંદાજે ૧.૪ કરોડ લેઉવા પટેલોમાંથી આશરે ૮૦ ટકા કુળદેવી રૂપે ખોડિયાર માતાજીનું પૂજન કરે છે.

માતાજીના મુખ્ય ત્રણ ધામ સૌરાષ્ટ્રમાં છે – ધારી નજીક ગળધરા, વાંકાનેર નજીક માટેલ અને ભાવનગર નજીક રાજપરા ગામ. અહીં માતાજીના પવિત્ર કુંડ અને જળધારા છે. ઉપરાંત અનેક પ્રાચીન વાવો, ડુંગર અને નદીકાંઠે પણ ખોડિયાર માતાના સ્થાનકો જોવા મળે છે. રાજકોટ જિલ્લામાં સરધાર નજીક ભાડલા ગામે માતાજી, એમની છ બહેનો અને ભાઈ મેરખિયાનો મંદિર આવેલો છે. પાટણ જિલ્લાના સમી તાલુકાનાં વરાણા ગામે પણ ખોડિયાર ધામ છે, જ્યાં ખોડિયાર જયંતિએ ભવ્ય મેળો યોજાય છે.

કેવી રીતે ખોડિયાર નામ પડ્યું?

દુનિયામાં દરેક દેવતા અથવા મહાન વ્યક્તિનાં ઉપનામ પાછળ કોઈ વાર્તા છુપાયેલી હોય છે. તેવી જ રીતે ખોડિયાર નામ પડવાનું કારણ પણ રસપ્રદ છે. કથા પ્રમાણે, એક દિવસ મામડિયાનું નાનામાં નાનું સંતાન મેરખિયાને ઝેરી સાપે દંશ આપ્યો. પરિવારમાં ચિંતા છવાઈ ગઈ. કોઈએ ઉપાય બતાવ્યો કે જો પાતાળલોકનાં નાગરાજા પાસેથી અમૃતનો કુંભ સૂર્યોદય પહેલાં લાવવામાં આવશે તો મેરખિયો બચી જશે. બહેનોમાંથી નાની જાનબાઈ આ કાર્ય માટે પાતાળ ગઈ. કુંભ લઈને પાછી ફરતી વખતે તેમના પગમાં ઈજા થતા ચાલવામાં મુશ્કેલી પડી. ભાઈ મેરખિયાની તાત્કાલિક સ્થિતિને સમજતાં તેમણે મગરને સવારી બનાવી ઝડપી આવ્યા. બહાર આવતાં તેઓ લડખડાવતા આવતા હોવાથી તેમને “ખોડિયાર” નામ મળ્યું. ત્યારથી જ જનમાનસમાં તેઓ ખોડિયાર માતાજી તરીકે પૂજાવા લાગ્યાં.

ખોડિયાર માતા ના નેવૈદ્યમાં આટલી વસ્તુ ધરવામાં આવે છે

ખોડિયાર માતાને નૈવેદ્યમાં સામાન્ય રીતે લાપસી અર્પણ કરવામાં આવે છે. તેની સાથે તલવટ, ચોખા, ચૂરમું અને સુખડી પણ ચડાવવામાં આવે છે. માતાનું શસ્ત્ર ત્રિશૂલ છે, વાહન મગર છે અને પ્રતીક રૂપે દેવચકલી માનવામાં આવે છે.

ગુજરાત માં ખોડિયાર માંના પ્રખ્યાત મંદિરો

ક્રમાંક	મંદિરનું નામ	સ્થાન / ગામ
1	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	રોહિશાળા
2	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	ગળધરા
3	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	માટેલ
4	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	રાજપરા
5	શ્રી ખોડલધામ મંદિર	કાગવડ
6	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	પાટણ
7	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	વાંકાનેર
8	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	ભાવનગર
9	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	અમરેલી
10	શ્રી ખોડિયાર મંદિર	ગોંડલ

વધુ વાંચો: વીર મોખડાજી ગોહીલની કથા : અખંડ સાહસની અમર વારસા