“વીરપુર જલારામ મંદિર: ભક્તિ, ઇતિહાસ અને ચમત્કારોની અજાણી વાતો”

રાજકોટથી આશરે 52 કિ.મી દૂર આવેલું વીરપુર નાનું ગામ દેખાય છે, પરંતુ તેની ઓળખ સમગ્ર દુનિયામાં ફેલાઈ છે. વીરપુરનું નામ ઊંચું રાખનાર કારણ છે અહીં આવેલું પ્રસિદ્ધ જલારામ મંદિર. દર વર્ષે હજારો નહીં પરંતુ લાખો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં જલારામ બાપાના દર્શન માટે આવે છે. જલારામ બાપાના મંદિર અને તેમના જીવનથી જોડાયેલી એવી ઘણી બાબતો છે, જેનાં વિષે અનેક ભક્તોને પણ જાણ ન હોય.

વીરપુરનું આ પવિત્ર સ્થળ માત્ર જલારામ બાપાના દર્શન માટે નહીં, પરંતુ અહીં થતા ભોજન પ્રસાદ માટે પણ જાણીતું છે. માન્યતા છે કે જલારામ બાપાના આશીર્વાદથી અહીં ક્યારેય ભોજનની તંગી પડતી નથી. આ સિવાય મંદિર પ્રાંગણમાં જલારામ બાપાની જન્મભૂમિ તથા તેમના જીવન સાથે જોડાયેલી અનેક ચિહ્નો પણ આજે યાત્રાળુઓને આકર્ષે છે. દર વર્ષે જલારામ જયંતિ પર અહીં વિશાળ મેળો ભરાય છે, જ્યાં લાખો લોકો ભક્તિભાવથી જોડાય છે.

શ્રી જલારામ બાપાનો ઇતિહાસ

સંત શ્રી જલારામ બાપાનો જન્મ વિક્રમ સંવત ૧૮૫૬ (14 નવેમ્બર, 1799) ના રોજ કારતક સુદ સાતમે લોહાણા સમાજના ઠક્કર કુળમાં થયો હતો. તેઓ ભગવાન શ્રીરામના મહાન ભક્ત હતા.

ગુજરાતના રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા વીરપુર ગામે લોહાણા કુટુંબમાં રાજબાઈ માતાની કોડમાં જન્મેલા જલારામે માત્ર પાંચ વર્ષની ઉંમરે જ રામરામ સીતારામનો જાપ શરૂ કર્યો. પિતા વ્યવસાય કરતા હતા અને ગામમાં નાની દુકાન ચલાવતા. વેપારીના દીકરાને અભ્યાસ કરવો જરૂરી હતો એટલે પિતાએ તેમને ગામની શાળામાં મૂક્યા, પરંતુ બાળક જલારામનું મન ભણવામાં કરતાં સાધુ-સંતોમાં વધુ લાગતું. સાધુઓને જોતા જલારામ તેમને પોતાના ઘરે લઈ જઈ ભોજન કરાવતા. આ રીતે નાની ઉંમરે જ ભક્તિના બીજ તેમનાં જીવનમાં ઊગ્યાં.

ઈ.સ. 1816માં, 16 વર્ષની ઉંમરે જલારામબાપાના લગ્ન આટકોટના પ્રાગજીભાઈ ઠક્કરની પુત્રી વીરબાઈ સાથે થયા. વીરબાઈ પણ ધાર્મિક અને સંતપ્રકૃતિ ધરાવતા હતા. લગ્ન પછી તેઓ પણ જલારામ સાથે સંસારથી વિમુખ થઈ ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોની સેવા માટે સમર્પિત થયા. જ્યારે જલારામે 20 વર્ષની ઉંમરે અયોધ્યા, કાશી અને બદ્રીનાથની યાત્રાનો સંકલ્પ કર્યો ત્યારે વીરબાઈ પણ તેમની સાથે જોડાયા.

18 વર્ષની ઉંમરે જલારામ ફતેહપુરના ભોજા ભગતના શિષ્ય બન્યા. ભોજા ભગતે તેમને ગુરુમંત્ર, જાપમાળા અને શ્રીરામનું નામ આપ્યું. ગુરુના આશીર્વાદથી જલારામે ‘સદાવ્રત’ની સ્થાપના કરી. સદાવ્રત એ એવું સ્થળ છે જ્યાં વર્ષભર, દિવસ-રાત, સંતો અને જરૂરિયાતમંદોને ભોજન મળે છે.

એક દિવસ એક સાધુ આવ્યા અને તેમને રામજીની મૂર્તિ આપી સાથે આગાહી કરી કે ટૂંક સમયમાં ત્યાં હનુમાનજી પ્રગટ થશે. જલારામે રામજીની મૂર્તિને પરિવારના દેવરૂપે સ્થાપિત કરી. થોડા સમયમાં જમીનમાંથી સ્વયંભૂ હનુમાનજીની મૂર્તિ મળી. સાથે સીતા અને લક્ષ્મણજીની મૂર્તિઓ પણ સ્થાપિત થઈ. અહીંથી કોઈ ભોજન કર્યા વગર પાછું નથી જતું. શરૂઆતમાં આ કાર્ય વીરબાઈ સાથે મળીને જલારામે સંભાળ્યું, બાદમાં ગામલોકો પણ જોડાયા. માન્યતા છે કે તેમના પાસે રહેલા ચમત્કારી અક્ષયપાત્રને કારણે અન્ન ક્યારેય ખૂટતું ન હતું. થોડા સમયમાં જલારામને અવતારી પુરુષ માનવામાં આવવા લાગ્યા. વીરપુર આવનારા સૌને, ધર્મ કે જાતિનો ભેદ કર્યા વગર, જલારામબાપા ભોજન કરાવતા. આજે પણ આ પરંપરા અખંડિત ચાલુ છે.

એક વાર હરજી નામના દરજી પિતાના પેટના રોગની ફરિયાદ લઈને જલારામ પાસે આવ્યા. જલારામે ભગવાનને પ્રાર્થના કરી અને હરજીના પિતાનું દુખ દૂર થયું. આ ઘટના પછી હરજીએ જલારામને “બાપા” કહી બોલાવ્યા. ત્યારથી તેઓ જલારામ બાપા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. ત્યારબાદ અનેક લોકો પોતાના દુઃખ-દર્દ લઈને તેમના શરણમાં આવવા લાગ્યા. જલારામ ભગવાન રામ પાસે પ્રાર્થના કરતા અને લોકોના કષ્ટ દૂર થતા. હિંદુ અને મુસલમાન બંને ધર્મના લોકો તેમના ભક્ત બન્યા. ઈ.સ. 1822માં જમાલ નામના મુસલમાન વ્યાપારીનો પુત્ર બીમાર પડ્યો. ડોક્ટરો અને હકીમોએ આશા છોડી દીધી હતી. તે સમયે હરજીએ જમાલને પોતાના અનુભવ વિશે જણાવ્યું. જમાલે મનમાં સંકલ્પ કર્યો કે જો પુત્ર સાજો થશે તો તે સદાવ્રતમાં ૪૦ મણ અનાજ અર્પણ કરશે. ચમત્કારસર પુત્ર સાજો થતા જમાલ અનાજ લઈને આવ્યા અને કહ્યું – “જલા સો અલ્લાહ! જીસકો ન દે અલ્લા, ઉસકો દે જલા.”

એક વખત ભગવાને જ એક વૃદ્ધ સંતનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને આવી પરીક્ષા લીધી. તેમણે જલારામને કહ્યું કે પોતાની પત્ની વીરબાઈને તેમની સેવા માટે સોંપી દે. જલારામે વીરબાઈ સાથે ચર્ચા કરી અને તેમની મંજૂરીથી તેમને મોકલી આપ્યા. પરંતુ જંગલમાં પહોંચ્યા પછી તે સંત પાછા ન આવ્યા, બદલે આકાશવાણી થઈ કે આ માત્ર તેમની મહેમાનગતિની કસોટી હતી. તે સંતે જતાં પહેલાં વીરબાઈને એક દંડો અને ઝોળી આપ્યાં હતાં. આ દંડો અને ઝોળી આજે પણ વીરપુરમાં કાચની પેટીમાં દર્શાવવામાં આવે છે.

પૂજ્ય જલારામબાપાનો ઉપદેશ હતો:

પંછી પાની પીને સે ઘટે ન સરિતા નીર,
ધર્મ કરે ધન ના ઘટે સહાય કરે રઘુવીર.

વિક્રમ સંવત 1935 (1879) ના કારતક વદ નોમ, સોમવારે વીરબાઈમાએ દેહ ત્યાગ્યો. બાપાએ સાત દિવસ સુધી અખંડ રામધૂન કરી. એ સમયે બાપાને પણ હરસનો રોગ સતાવતો હતો. હજારો ભક્તો રોજ તેમના દર્શન માટે આવતા. બાપાને સંતાનમાં માત્ર એક દીકરી જમનાબાઈ હતી. જમનાબાઈના દીકરાના દીકરા હરિરામને બાપાએ વારસ તરીકે નિમ્યા. સંવત 1937 (1881) મહા વદ દશમે બુધવારે, એકયાશી વર્ષની ઉંમરે, ભજન કરતાં કરતાં જલારામબાપા વૈકુંઠવાસ પામ્યા. તેમની વિદાય બાદ હરિરામે મોટો મેળો યોજ્યો. એ મેળામાં એક અજાણ્યા સાધુ આવ્યા. તેઓ ભંડારઘરમાં જઈ લાડુનો ભૂકો કરી ચારેય દિશામાં વેર્યા અને બોલ્યા – “અખૂટ! અખૂટ ભંડાર!” પછી તે અદ્રશ્ય થઈ ગયા. આજે પણ અહીં ભંડાર અખૂટ છે. આ સ્થાન પર કોઈપણ દાન સ્વીકારાતું નથી. ભારતનું આ એકમાત્ર દેવસ્થાન છે જ્યાં દાન લેવાતું નથી.

આજે પણ જલારામબાપાનું નામ તેમના સેવાકાર્યોને કારણે દેશ-વિદેશમાં ગુંજે છે.

આ પણ જુઓ: વીર મોખડાજી ગોહીલની કથા : અખંડ સાહસની અમર વારસા

શ્રી રામના ભક્ત હતા જલારામ બાપા

જલારામ બાપા ભગવાન શ્રીરામના અગાધ ભક્ત હતા અને તેમણે પોતાનું આખું જીવન માનવ સેવા માટે અર્પણ કર્યું હતું. તેમનો જન્મ લોહાણા કુળમાં થયો હતો અને તેમના પિતા પ્રધાન ઠક્કર તેમજ માતા રાજબાઈ ઠક્કર હતા. જલારામ બાપાને શરૂઆતથી જ સંસારી જીવનમાં કોઈ ખાસ રસ નહોતો. નાની ઉંમરથી જ તેઓ ભગવાન રામની ભક્તિમાં લીન રહી યાત્રાળુઓ, સંતો અને સાધુઓની સેવા કરતા. પિતાના વ્યવસાયથી પોતાને અલગ રાખીને જલારામ બાપાએ જીવન માર્ગ પસંદ કર્યો, ત્યારે તેમના કાકા વાલજીભાઈએ જલારામ બાપા અને તેમની પત્ની વીરબાઈને પોતાના ઘરમાં રહેવાની જગ્યા આપી હતી.

ચમત્કારિક જીવન

જમાલ નામના મુસ્લિમ તેલીનો દીકરો એટલો બીમાર થયો કે કોઈ દવા કામ ન આવી. નિરાશ થઈ જમાલ જલારામજીના આશ્રયમાં આવ્યો અને કહ્યું: “જો તમે મારા પુત્રને સ્વસ્થ બનાવશો તો હું પાંચ બોરી બાજરી આપિશ.”

જલારામે તેને પાણી પીવડાવ્યું અને બે કલાકમાં છોકરાએ આંખો ખોલી, પિતાને બોલ્યું. જમાલે તેની કૃતજ્ઞતા બતાવતા પાંચ બોરી અનાજ અને એક બળદગાડું આપ્યું.

એકવાર ધ્રાંગધ્રાના મહારાજાના 150 સૈનિકો આવ્યા અને જલારામ બાપાએ તેમને એક વાસણમાંથી બે લાડુ અને એક સફરજન આપ્યું. પાત્ર ફરી મૂળ સ્વરૂપમાં આવી ગયું, અને મહારાજે આશ્રમમાં ધન અને પથ્થરો મોકલ્યા.

આજે પણ આશ્રમમાં એ જ ચકલીઓ છે. લોકોએ અનાજદાનની પરંપરા જાળવી છે. સંવત 1937માં, જલારામ બાપા માઘ કૃષ્ણ દશમીના રોજ ગોલોક નિવાસી થયા.

મંદિરનું મહાત્મ્ય

અત્યારે વીરપુરમાં જે મંદિર જોવા મળે છે તે એક સમયે જલારામ બાપાનું કાર્યસ્થળ હતું. આ હકીકતમાં એક ઘર છે જ્યાં જલારામ બાપા પોતાના જીવન દરમિયાન રહેતા હતા. આ ઘરમાં જલારામ બાપાની વ્યક્તિગત ચીજોનો સંગ્રહ રાખેલો છે અને સાથે જ રામ, સીતા, લક્ષ્મણ તથા હનુમાનજીની પ્રતિમા પણ સ્થાપિત છે. માન્યતા મુજબ ભગવાને આપેલા ઝોલી અને દંડ અહીં દર્શન માટે મુકાયેલા છે. આ મંદિરનું વિશેષ આકર્ષણ જલારામ બાપાનો બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ ફોટો છે જે તેમના અવસાનના એક વર્ષ પહેલાં લેવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ 2000થી આ મંદિરે દાન સ્વીકારવાનું બંધ કર્યું છે, છતાં દરરોજ અહીં હજારો ભક્તોને મફત પ્રસાદ આપવામાં આવે છે. પ્રસાદમાં સવારે ગાંઠિયા, બુંદી અને શાક મળે છે, જ્યારે સાંજે ખીચડી-કઢી અને દેસી ઘી આપવામાં આવે છે.

ક્યારેય નથી ખૂટતુ અનાજ

એક દિવસ એક સાધુએ જલારામ બાપાને રામજીની મૂર્તિ અર્પણ કરી અને કહ્યું કે થોડા દિવસમાં હનુમાનજી તેમની મુલાકાતે આવશે. જલારામ બાપાએ રામજીની મૂર્તિને પોતાના ઘરનાં મંદિરમાં સ્થાપી. થોડા જ દિવસોમાં જમીનમાંથી હનુમાનજી પ્રગટ થયા. તેમની સાથે સીતાજી અને લક્ષ્મણજીની મૂર્તિઓ પણ પ્રગટ થઈ. કહેવાય છે કે જલારામ બાપાના ઘરમાં અનાજ રાખવાના સ્થળે થયેલા આ ચમત્કારથી અનાજ ક્યારેય સમાપ્ત જ નથી થતા. તે અક્ષયપાત્ર બની ગયું. આ અદ્ભુત ઘટનાના પછી ગામના અનેક લોકો જલારામ બાપા સાથે માનવસેવાના કાર્યોમાં જોડાયા.

આ પણ વાંચો: નવરાત્રિનું રહસ્ય: કેમ ઉજવાય છે જાણો નવ દિવસની નવરાત્રિનો ઇતિહાસ અને માતાજીની વિશિષ્ટ શક્તિઓ